Gebelik Nasıl Oluşur?

Gebelik Nasıl Oluşur?

Gebelik, yumurtalıkta olgunlaşan yumurtanın sperm hücresiyle karşılaşması, döllenmesi, oluşan embriyonun rahim içine ilerlemesi ve rahim iç tabakasına yerleşmesiyle başlayan doğal ama oldukça hassas bir süreçtir.

Bu süreç dışarıdan bakıldığında “ilişki oldu, gebelik oluştu” gibi basit görünse de aslında yumurtlama, sperm hareketi, tüplerin açık ve sağlıklı olması, embriyo gelişimi, rahim içi ortam ve hormonal destek gibi birçok basamağın uyum içinde çalışması gerekir.

Gebelik oluşması için en temel şartlardan biri yumurtlama olmasıdır. Kadınlarda her adet döngüsünde genellikle bir yumurta olgunlaşır ve yumurtalıktan atılır. Buna ovulasyon yani yumurtlama denir. ACOG (Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği) (American College of Obstetricians and Gynecologists) adet döngüsü ve gebelik oluşumu bilgilendirmesinde, yumurtlama sırasında yumurtanın serbest kaldığı, tüpe ilerlediği, spermle birleşebildiği ve daha sonra rahme doğru hareket ettiğini detaylı anlatmaktadır.

Ankara’da gebelik planlayan çiftlerde de ilk değerlendirdiğimiz konular; 

• Kadının düzenli yumurtlayıp yumurtlamadığı,
• Erkeğin sperm değerleri,
• Tüplerin durumu ve
• Rahmin gebeliğe uygun olup olmadığıdır.

Çünkü gebelik yalnızca yumurta ve spermin varlığıyla değil, bu iki hücrenin doğru zamanda ve doğru yerde karşılaşmasıyla oluşur.

Yumurtlama nedir?

Yumurtlama, yumurtalıkta gelişen olgun yumurtanın serbest bırakılmasıdır. 

Düzenli 28 günlük adet döngüsü olan kadınlarda yumurtlama çoğunlukla bir sonraki adet tarihinden yaklaşık 14 gün önce olur. Ancak her kadının döngüsü 28 gün değildir. Bazı kadınlarda 24 günde bir, bazılarında 32–35 günde bir adet görülebilir. Bu nedenle yumurtlama zamanı kişiden kişiye değişebilir.

Yumurta, yumurtalıktan çıktıktan sonra fallop tüpü tarafından yakalanır. Fallop tüpleri, yumurtalık ile rahim arasında yer alan ince kanallardır. Gebeliğin ilk karşılaşma noktası çoğu zaman rahim değil, tüptür. Yani doğal gebelikte sperm ve yumurta genellikle fallop tüpünde birleşir. ACOG (Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği),döllenmenin fallop tüpünde gerçekleştiğini ve oluşan tek hücrenin sonraki günlerde bölünerek çok hücreli yapıya dönüştüğünü belirtmektedir.

Yumurtanın ömrü sınırlıdır. Yumurtlama sonrası gebelik oluşması için spermin bu dönemde yumurtaya ulaşması gerekir. Bu nedenle gebelik şansının en yüksek olduğu dönem, yumurtlamadan önceki birkaç gün ve yumurtlama günüdür. Sperm kadın genital sisteminde birkaç gün canlı kalabildiği için yalnızca yumurtlama günü ilişki olması şart değildir. Yumurtlamadan önceki günlerde ilişki olması da gebelikle sonuçlanabilir.

Sperm yumurtaya nasıl ulaşır?

Cinsel ilişki sonrasında spermler vajinaya bırakılır. Buradan rahim ağzına, rahim içine ve tüplere doğru ilerlemeleri gerekir. Bu yolculuk oldukça seçicidir; milyonlarca spermden yalnızca az bir kısmı tüplere ulaşabilir. Yumurtaya ulaşan spermlerden biri yumurtanın dış tabakasını geçerek döllenmeyi başlatır.

Spermin sayısı, hareketliliği ve şekli bu süreçte önemlidir. Ancak sperm testi normal olan çiftlerde bile gebelik her ay kesin oluşmaz. Çünkü her döngüde yumurtanın kalitesi, sperm-yumurta karşılaşması, döllenme, embriyo gelişimi ve rahme yerleşme basamaklarının hepsinin uygun olması gerekir.

Bu nedenle sağlıklı ve genç bir çiftte bile her ay gebelik şansı sınırlıdır. Gebelik hemen oluşmadığında bu her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Ancak kadın yaşı 35’in altındaysa 1 yıl, 35 yaş ve üzerindeyse 6 ay düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa değerlendirme önerilir.

Döllenme nasıl gerçekleşir?

Döllenme, sperm ve yumurtanın birleşmesiyle oluşur. Bu birleşme sonucunda anne ve babadan gelen genetik materyal bir araya gelir ve yeni bir hücre oluşur. Bu ilk hücreye zigot denir. Zigot daha sonra bölünmeye başlar. Önce iki hücre, sonra dört, sekiz ve daha fazla hücreli aşamalara ilerler.

Bu süreçte embriyo hâlâ tüp içindedir ve rahme doğru ilerlemeye devam eder. Rahme ulaştığında blastokist adı verilen daha gelişmiş bir aşamaya gelir. ACOG (American College of Obstetricians and Gynecologists),döllenmiş yumurtanın bölünerek blastokist haline geldiğini ve rahim içine yerleştiğini anlatmaktadır.

Burada önemli bir nokta vardır. 

• Döllenme olması, mutlaka gebeliğin devam edeceği anlamına gelmez.
• Bazı döllenmiş yumurtalar sağlıklı bölünemez.
• Bazıları rahme ulaşamaz.
• Bazıları rahim içine ulaşsa bile yerleşemez.

Bu durumların çoğu kadınlar tarafından fark edilmez. Adet gecikmeden veya gebelik testi pozitifleşmeden süreç sona erebilir.

Embriyo rahme nasıl yerleşir?

Döllenmeden sonra embriyo birkaç gün içinde rahme ulaşır. Rahim iç tabakası, yani endometrium, bu dönemde progesteron hormonunun etkisiyle embriyonun yerleşmesine uygun hale gelir. Embriyonun rahim iç tabakasına tutunmasına implantasyon, yani yerleşme denir.

Yerleşme genellikle döllenmeden yaklaşık 6–10 gün sonra gerçekleşir. 

Cleveland Clinic, hCG hormonunun döllenmiş yumurta rahme yerleştikten sonra yükselmeye başladığını ve bunun genellikle döllenmeden yaklaşık 6–10 gün sonra olduğunu belirtmektedir.

Bazı kadınlarda implantasyon döneminde hafif lekelenme olabilir. Bu her kadında olmaz ve her lekelenme de implantasyon kanaması anlamına gelmez. Adet öncesi lekelenme, hormonal dalgalanmalar, rahim ağzı hassasiyeti, polipler veya enfeksiyonlar da lekelenme yapabilir. Cleveland Clinic, implantasyon kanaması sırasında gebelik testinin henüz pozitif olmayabileceğini ve hCG üretiminin implantasyon tamamlandıktan sonra başladığını belirtmektedir.

Gebelik testi ne zaman pozitifleşir?

Gebelik testleri hCG adı verilen hormonu ölçer. Bu hormon, embriyo rahme yerleştikten sonra yükselmeye başlar. Kan testleri hCG’yi daha erken ve daha hassas gösterebilir. İdrar testleri ise genellikle adet gecikmesi döneminde daha güvenilir sonuç verir. Yani kan testi ile gebelik bakılması, idrar testi ile gebelik bakılmasına göre daha erken sonuç verir.

Çok erken yapılan idrar testleri yanıltıcı olabilir. İlişkiden birkaç gün sonra yapılan testin negatif çıkması, gebelik olmadığı anlamına gelmez; çünkü bu dönemde henüz döllenme, rahme ilerleme ve yerleşme tamamlanmamış olabilir. En doğru yaklaşım, adet gecikmesi olduğunda test yapmak veya şüphe varsa kanda beta-hCG ölçtürmektir.

Pozitif gebelik testi sonrası gebeliğin rahim içinde olup olmadığını anlamak için ultrason zamanı önemlidir. Beta-hCG çok erken dönemde pozitifleşebilir ancak ultrasonda gebelik kesesi hemen görülmeyebilir. Bu nedenle erken gebelikte kan testi, son adet tarihi, şikâyetler ve ultrason bulguları birlikte değerlendirilir.

Gebelik haftası neden son adet tarihine göre hesaplanır?

Hastalar bazen “Ben daha yeni gebe kaldım, neden 4 haftalık deniyor?” diye sorar. Bunun nedeni gebelik haftasının döllenme gününden değil, son adet tarihinin ilk gününden itibaren hesaplanmasıdır. Yani tıbbi olarak gebelik haftası hesaplanırken, yumurtlamadan yaklaşık iki hafta öncesi de gebelik süresine dahil edilir. Hastalara, cinsel ilişki zamanı ile gebelik zamanının farklı olduğu anlatılmalıdır. Gebelik haftası hesaplanması cinsel birliktelik zamanına göre hesaplanmaz.

Bu hesaplama dünya genelinde kullanılan standart yöntemdir. Çünkü çoğu kadın ilişki veya döllenme gününü net bilmez ancak son adet tarihinin ilk günü daha kolay hatırlanır. Adetleri düzensiz olan, geç yumurtlayan veya son adet tarihini bilmeyen kadınlarda gebelik haftası erken ultrason ölçümleriyle daha doğru belirlenebilir.

Gebelik oluşması için tüpler neden önemlidir?

Doğal gebelikte sperm ve yumurtanın karşılaştığı yer çoğunlukla fallop tüpüdür. Bu nedenle tüplerin açık ve işlevsel olması gebelik için önemlidir. Tüpler kapalıysa sperm yumurtaya ulaşamaz veya döllenmiş embriyo rahme ilerleyemez.

Tüpler yalnızca açık bir kanal değildir. Aynı zamanda embriyonun rahme taşınmasını sağlayan aktif yapılardır. Geçirilmiş enfeksiyonlar, pelvik inflamatuar hastalık, endometriozis, dış gebelik öyküsü, karın içi ameliyatlar veya yapışıklıklar tüplerin işlevini bozabilir.

Döllenmiş embriyo rahim içine ulaşamadan tüpte yerleşirse dış gebelik oluşur. Dış gebelik ciddi bir durumdur. Erken gebelikte tek taraflı kasık ağrısı, omuz ağrısı, bayılma hissi, yoğun kanama veya şiddetli karın ağrısı varsa acil değerlendirme gerekir.

Rahim içi ortam neden önemlidir?

Embriyo rahme ulaştığında sağlıklı bir rahim iç tabakasına yerleşmelidir. Rahim iç zarının uygun kalınlıkta ve yapıda olması, progesteron etkisiyle yerleşmeye hazırlanması önemlidir. Rahim içinde polip, submüköz miyom, yapışıklık, septum veya kronik inflamasyon varsa gebeliğin yerleşmesi zorlaşabilir.

Bu nedenle tekrarlayan düşük, tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı veya uzun süreli infertilite durumlarında rahim içi yapı ayrıca değerlendirilir. Ancak sağlıklı, düzenli adet gören ve yeni gebelik planlayan her kadına ileri test yapılması gerekmez. Değerlendirme kişisel öyküye göre planlanmalıdır.

Gebelik planlayan çiftler nelere dikkat etmeli?

Gebelik planı varsa en doğru adım, gebelik oluşmadan önce genel sağlık durumunu gözden geçirmektir. Folik asit kullanımı bu dönemin en önemli önerilerinden biridir. CDC (Centers for Disease Control and Prevention) (Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri),gebelikten önce ve erken gebelik döneminde günlük 400 mikrogram folik asit alınmasının nöral tüp defektlerini önlemeye yardımcı olduğunu belirtmektedir.

Sigara, alkol, kontrolsüz kilo, düzensiz uyku, yoğun stres, kontrolsüz diyabet, tiroit hastalıkları ve bazı ilaçlar gebelik planı öncesinde değerlendirilmelidir. Kullanılan ilaçlar doktora danışılmadan kesilmemelidir. Ancak gebelikte sakıncalı olabilecek ilaçlar için önceden plan yapılmalıdır.

Ankara’da gebelik takibi veya Ankara gebelik öncesi danışmanlık için başvuran çiftlerde amaç yalnızca gebelik testi pozitif olduktan sonra takip yapmak değildir. İdeal yaklaşım, gebelik oluşmadan önce anne adayının kan değerleri, tiroit durumu, bağışıklık ve enfeksiyon öyküsü, kronik hastalıkları ve yaşam tarzı açısından değerlendirilmesidir.

Gebelik Nasıl Oluşur? Sık Sorulan Sorular

Gebelik ilişkiden hemen sonra oluşur mu?

Hayır. İlişki sonrası spermin yumurtaya ulaşması, döllenme, embriyonun rahme ilerlemesi ve rahme yerleşmesi birkaç gün süren bir süreçtir. Gebelik testi de ancak hCG yükselmeye başladıktan sonra pozitifleşir.

Yumurtlama günü nasıl anlaşılır?

Düzenli adet gören kadınlarda yumurtlama genellikle bir sonraki adetten yaklaşık 14 gün önce olur. Bazı kadınlarda şeffaf, uzayan vajinal akıntı, kasıkta hafif ağrı veya libido artışı olabilir. Ovulasyon testleri de yardımcı olabilir.

Adet gecikmeden gebelik testi yapılır mı?

Kanda beta-hCG daha erken bilgi verir. İdrar testleri için ise adet gecikmesini beklemek daha güvenilirdir. Çok erken test negatif çıkabilir.

Her ay düzenli ilişkiye rağmen gebelik olmaması normal mi?

Evet, birkaç ay içinde gebelik oluşmaması her zaman sorun anlamına gelmez. Ancak 35 yaş altındaysanız 1 yıl, 35 yaş ve üzerindeyseniz 6 ay düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa değerlendirme önerilir.

Gebelik oluştuğunu vücutta hemen hisseder miyim?

Her zaman hayır. Bazı kadınlarda meme hassasiyeti, yorgunluk, hafif bulantı veya lekelenme olabilir; bazı kadınlarda hiçbir belirti olmaz. En güvenilir bilgi gebelik testidir. NHS (İngiltere Ulusal Sağlık Servisi),erken gebelik belirtileri arasında adet gecikmesi, bulantı, yorgunluk, meme hassasiyeti ve sık idrara çıkmayı saymaktadır.

Kaynaklar;

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — The Menstrual Cycle: Menstruation, Ovulation, and How Pregnancy Occurs.
• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — How Your Fetus Grows During Pregnancy.
• Cleveland Clinic — Pregnancy Test: When to Take, Types and Accuracy.
• Cleveland Clinic — Implantation Bleeding.
• National Health Service (NHS) — Signs and Symptoms of Pregnancy.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — About Folic Acid.