Gebelik İçin Tüplerin Alınmasının Faydası Var Mı?
Tüplerin Alınmasının Faydası Var Mı? Bilateral Salfenjektomi Faydası Var Mı?
Tüplerin alınması, tıbbi adıyla salpenjektomi veya salpingektomi, fallop tüplerinin cerrahi olarak çıkarılması işlemidir.
Eğer iki tüp birden çıkarılırsa buna bilateral salpenjektomi yani iki taraflı tüp alınması denir.
Fallop tüpleri, yumurtalık ile rahim arasında yer alan ince kanallardır. Doğal gebelikte yumurta ve spermin karşılaştığı yer çoğunlukla bu tüplerdir. Bu nedenle tüplerin alınması, özellikle iki taraflı yapıldığında, doğal yolla gebelik oluşmasını engeller. Ancak bazı durumlarda tüplerin alınmasının önemli tıbbi faydaları olabilir.
İki taraflı tüplerin alınması yani bilateral salpenjektomi farklı amaçlarla yapılabilir.
- Bazı hastalarda yumurtalık kanseri riskini azaltmak için,
- Bazı hastalarda kalıcı doğum kontrol yöntemi olarak,
- Bazı hastalarda ise tüp bebek tedavisi öncesi hidrosalpinks nedeniyle
önerilebilir.
Dolayısıyla tüpleri alınacak hastalarda aranan fayda, hastanın yaşına, çocuk isteğine, ameliyat nedenine, tüplerin durumuna, genetik riskine ve gelecekte gebelik planlayıp planlamadığına göre değişir.
Fallop tüpleri ne işe yarar?
Fallop tüpleri, doğal gebelik için çok önemli yapılardır. Yumurtlama sonrası yumurtalıktan atılan yumurta tüp tarafından yakalanır. Cinsel ilişki sonrası rahim içinden tüplere doğru ilerleyen spermle yumurta genellikle tüpte karşılaşır. Döllenme burada gerçekleşir. Daha sonra oluşan embriyo birkaç gün içinde tüp içinde ilerleyerek rahim içine ulaşır ve rahme yerleşir.
Bu nedenle her iki tüpün alınması, doğal gebeliği ortadan kaldırır. Ancak yumurtalıklar korunursa kadın hormon üretmeye devam eder, adet düzeni çoğu zaman devam eder ve menopoza girilmez. Rahim de korunmuşsa, tüpler alınmış bir kadın tüp bebek tedavisiyle gebe kalabilir. Çünkü tüp bebekte yumurta ve sperm laboratuvarda bir araya getirilir, embriyo doğrudan rahim içine transfer edilir; tüplere ihtiyaç yoktur.
Bu ayrım hastalar için çok önemlidir. Bilateral salpenjektomi menopoz yapmaz ancak doğal yolla gebeliği engeller. Yani tüpleri alındığı için kişi menopoza girmez! Menopozu belirleyen asıl organ yumurtalıklardır. Yani hormonlar yumurtalıklardan salınır. Tüplerin alınması ile yumurtalıkların alınması aynı şey değildir. Tüpler yumurtalıktan atılan yumurtayı rahme doğru taşıyan bir tünel gibidir.
Bilateral salpenjektomi nedir?
Bilateral salpenjektomi, sağ ve sol fallop tüplerinin birlikte çıkarılmasıdır. Genellikle laparoskopik yani kapalı yöntemle yapılabilir. Bazen sezaryen sırasında, rahim alma ameliyatı sırasında, yumurtalık kisti ameliyatı sırasında veya başka bir pelvik cerrahi esnasında ek işlem olarak yapılabilir. Bu tür durumlarda, başka bir ameliyat zaten yapılırken tüplerin de alınmasına opportunistik salpenjektomi denir.
Son yıllarda bazı yüksek dereceli seröz yumurtalık kanserlerinin başlangıç noktasının yumurtalıktan çok fallop tüpünün fimbria adı verilen uç kısmı olabileceği anlaşılmıştır. Bu nedenle çocuk isteği tamamlanmış kadınlarda, başka bir nedenle karın veya pelvis ameliyatı yapılırken, tüplerin iki taraflı olarak alınması, ileride yumurtalık veya tüp kaynaklı bazı kanserlerin riskini azaltabilecek bir strateji olarak değerlendirilir. İşte bu strateji hasta ile paylaşılması gereken değerli bir durumdur.
Ancak bu işlem herkese otomatik yapılmaz. Hastanın çocuk isteği tamamlanmış olmalı, işlem riskleri anlatılmalı, yumurtalıkların korunup korunmayacağı netleştirilmeli ve hastanın bilgilendirilmiş onamı alınmalıdır.
Tüplerin alınmasının en önemli faydası: “Yumurtalık kanseri riskini azaltma”
Bilateral salpenjektominin en çok konuşulan faydası, yumurtalık kanseri riskini azaltma potansiyelidir. Burada özellikle “epitelyal over kanseri” ve yüksek dereceli seröz kanserler önemlidir. Bu kanserlerin bir kısmının fallop tüplerinin uç kısmından başlayabileceğine dair güçlü biyolojik ve patolojik kanıtlar vardır.
Bu nedenle çocuk isteğini tamamlamış, ortalama riskli bir kadında rahim alma ameliyatı, miyom ameliyatı, yumurtalık kisti ameliyatı veya başka bir pelvik cerrahi yapılacaksa, aynı seansta tüplerin alınması değerlendirilebilir. Bu, yumurtalıkların alınması anlamına gelmez. Yumurtalıklar korunursa hormonal fonksiyon devam eder. Yani menopoza girmez.
Ancak burada çok önemli bir sınır vardır. Tüplerin alınması yumurtalık kanseri riskini sıfırlamaz. Çünkü her yumurtalık kanseri tüpten başlamaz. Ayrıca primer peritoneal kanser gibi nadir durumlar tüpler alınsa da ortaya çıkabilir. Dolayısıyla bilateral salpenjektomi, risk azaltıcı bir stratejidir; tamamen koruyucu garanti değildir.
Her iki tüpün alınması kalıcı doğum kontrol yöntemi midir?
Evet. Her iki tüpün alınması kalıcı doğum kontrol yöntemidir. Tüpler tamamen çıkarıldığı için yumurta ve sperm doğal yolla buluşamaz. Bu nedenle bilateral salpenjektomi sonrası doğal yolla gebelik beklenmez.
Geçmişte kalıcı korunma için daha çok tüp ligasyonu, yani tüplerin bağlanması veya yakılması yapılırdı. Günümüzde bazı hastalarda, özellikle çocuk isteği kesin olarak tamamlanmışsa, tüp ligasyonu yerine bilateral salpenjektomi düşünülebilir. Bunun nedeni hem kalıcı korunma sağlaması hem de tüp kaynaklı yumurtalık kanser risklerini azaltma potansiyelidir.
Ancak bu karar geri dönüşü zor bir karardır. Tüp ligasyonu yani tüplerin bağlanması sonrası bazı durumlarda tüp açma ameliyatları denenebilse de, bilateral salpenjektomide tüpler çıkarıldığı için doğal yolla gebeliğe dönüş mümkün değildir. Bu durumda ileride gebelik istenirse tek gerçekçi seçenek tüp bebek tedavisidir. Bu nedenle genç yaşta, çocuk sayısından emin olmayan veya ileride gebelik ihtimali bulunan kadınlarda karar çok dikkatli verilmelidir.
Tüplerin alınması tüp bebek başarısını artırır mı?
Bu sorunun cevabı tüplerin durumuna bağlıdır. Normal görünen, sıvı birikimi olmayan, gebeliği engelleyen belirgin tüp hastalığı bulunmayan kadınlarda tüplerin alınması tüp bebek başarısını rutin olarak artırmaz. Ancak hidrosalpinks varsa durum farklıdır.
Hidrosalpinks, tüpün uç kısmının tıkanması ve tüp içinde sıvı birikmesidir. Bu sıvı rahim içine geri akabilir ve embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle hidrosalpinks varlığında tüp bebek öncesi hasarlı tüpün çıkarılması veya rahimle bağlantısının kapatılması gebelik şansını artırabilir.
Cochrane derlemelerinde hidrosalpinksli kadınlarda tüp bebek öncesi tüp cerrahisinin, özellikle salpenjektominin, klinik gebelik oranını artırabileceği gösterilmiştir. Bu nedenle tüp bebek öncesi ultrason veya rahim filminde hidrosalpinks saptanan hastalarda “tüpler alınmalı mı?” sorusu çok önemlidir. Bu durumda amaç doğal gebeliği engellemek değildir. Zaten işlevini kaybetmiş ve tüp bebek başarısını azaltan tüpün olumsuz etkisini ortadan kaldırmaktır.
Ankara’da tüp bebek öncesi tüplerin su toplaması yani hidrosalpinks nedeniyle bilateral salpenjektomi değerlendirilen hastalarda, karar yalnızca rahim filmine göre değil; ultrason bulgusu, tüpün boyutu, tek veya çift taraflı olması, yumurtalık rezervi, önceki ameliyatlar ve tüp bebek planı ile birlikte verilmelidir.
Tüplerin alınması dış gebelik riskini azaltır mı?
Hasarlı tüpler dış gebelik açısından önemli risk oluşturabilir. Daha önce dış gebelik geçirmiş, tüpü ciddi hasarlı olan veya hidrosalpinks bulunan hastalarda tüpün alınması belirli durumlarda tekrar dış gebelik riskini azaltabilir. Ancak bu karar her dış gebelik geçiren hastada otomatik olarak verilmez.
Tek taraflı dış gebelikte bazen tüp korunabilir, bazen tüp alınır. Karar; kanama durumu, tüpün hasarı, hastanın genel durumu, karşı tüpün sağlıklı olup olmadığı ve çocuk isteğiyle ilişkilidir. Eğer iki tüp de alınırsa doğal gebelik mümkün olmaz. Bu nedenle dış gebelik tedavisinde salpenjektomi kararı bireyselleştirilmelidir.
Tüplerin tamamen alınması sonrası doğal yolla tüp gebeliği beklenmez ancak tüp bebek sonrası çok nadiren rahim dışı yerleşimler veya heterotopik gebelik (aynı anda hem normal gebelik hemde dış gebelik bulunması) gibi özel durumlar görülebilir. Bu nedenle tüpler alınmış olsa bile tüp bebek (IVF) sonrası erken gebelikte ultrasonla gebeliğin yerleşim yeri mutlaka doğrulanmalıdır.
Bilateral salpenjektomi menopoza sokar mı?
Hayır. 2 taraflı tüpler alınır ve yumurtalıklar bırakılırsa kadın menopoza girmez. Yumurtalıklar östrojen, progesteron ve diğer hormonları üretmeye devam eder. Adet döngüsü, rahim de yerindeyse çoğu hastada devam eder.
Bununla birlikte her pelvik cerrahide yumurtalık kanlanması teorik olarak etkilenebilir. Bu nedenle bilateral salpenjektominin yumurtalık rezervi üzerine etkisi uzun süredir araştırılmaktadır. Mevcut sistematik derleme ve meta-analizlerde, opportunistik salpenjektominin kısa vadede AMH gibi yumurtalık rezerv belirteçlerinde belirgin olumsuz etki göstermediği bildirilmektedir. Yani tüpler alındığı zaman yumurtalık kanlanması – beslenmesi bozulmamaktadır. Ancak çok uzun dönem menopoz yaşı üzerindeki etkileri konusunda daha fazla veriye ihtiyaç olduğu da vurgulanmaktadır.
Bu nedenle hastaya gerçekçi bilgi verilmelidir. Tüplerin alınması yumurtalıkların alınması değildir ve menopoza neden olmaz. Ancak işlem yine de cerrahidir. Yumurtalık damarlarına yakın çalışıldığı için cerrahi teknik ve deneyim önemlidir.
Tüplerin alınması cinsel hayatı etkiler mi?
Tüplerin alınmasının doğrudan cinsel isteği, orgazmı veya vajinal hissi etkilemez. Çünkü cinsel fonksiyon daha çok hormonlar, psikolojik durum, ilişki kalitesi, vajinal dokular, pelvik taban ve genel sağlıkla ilişkilidir. Tüpler hormon üreten organlar değildir.
Eğer yumurtalıklar korunmuşsa hormonal denge genellikle devam eder. Bu nedenle bilateral salpenjektomi sonrası cinsel hayatın doğrudan bozulması beklenmez. Ancak ameliyat sonrası ilk haftalarda ağrı, gaz şikâyeti, kesi yerinde hassasiyet veya psikolojik kaygı nedeniyle geçici etkilenme olabilir. İyileşme tamamlandıktan sonra cinsel yaşama dönüş hekimin önerisine göre planlanır.
Sezaryen sırasında tüplerin alınması faydalı mı?
Çocuk isteğini tamamlamış bir kadında sezaryen sırasında kalıcı korunma isteniyorsa, tüp ligasyonu yerine bilateral salpenjektomi seçeneği konuşulabilir. Bu yaklaşım hem kalıcı korunma sağlar hem de over kanseri riskini azaltma potansiyeli taşır.
Ancak sezaryen sırasında tüplerin alınması her hastada teknik olarak kolay olmayabilir. Yapışıklıklar, kanama riski, tüplerin zor görünmesi, acil sezaryen koşulları veya annenin genel durumu işlemi etkileyebilir. Ayrıca sezaryen zaten kanlanmanın arttığı bir dönemde yapılan cerrahidir. Bu nedenle ek işlemin süresi ve güvenliği önemlidir.
Bu karar gebeliğin son haftasında aceleyle değil, mümkünse doğum öncesi dönemde konuşulmalıdır. Hasta çocuk isteğinin tamamen bittiğinden, aile planlamasının tam olarak yapıldığından emin olmalı ve işlemin kalıcı olduğunu bilmelidir.
Rahim alma ameliyatı sırasında tüpler alınmalı mı?
Rahim alma ameliyatı sırasında, özellikle iyi huylu nedenlerle histerektomi yapılan ve yumurtalıkları korunacak olan kadınlarda, tüplerin de alınması sık tartışılan bir konudur. Çünkü rahim alındıktan sonra gebelik zaten mümkün değildir. Bu durumda tüplerin korunmasının çoğu hastada belirgin bir fonksiyonel faydası kalmaz. Buna karşılık tüplerin alınması, gelecekte tüp kaynaklı bazı kanser risklerini azaltabilir.
Bu nedenle çocuk isteği tamamlanmış, ortalama riskli bir kadında histerektomi sırasında bilateral salpenjektomi genellikle konuşulması gereken bir seçenektir. Ancak ameliyatın yoluna, teknik güvenliğe, hastanın risklerine ve cerrahın değerlendirmesine göre karar verilmelidir. Vajinal histerektomi sırasında tüplere ulaşmak zor olabilir. Yalnızca tüpleri almak için cerrahi yolu gereksiz yere genişletmek her zaman doğru değildir. Vajinal histerektomi sırasında V-Notes cerrahi kullanılabilir.
Bilateral salpenjektominin riskleri nelerdir?
Bilateral salpenjektomi genellikle güvenli bir işlem olarak kabul edilir ancak risksiz değildir. Kanama, enfeksiyon, çevre organ yaralanması, anestezi riskleri, damar veya bağırsak/mesane yaralanması gibi genel cerrahi riskler vardır. Kapalı yöntemle yapıldığında iyileşme çoğu hastada hızlıdır ancak daha önce ameliyat geçirmiş, endometriozis veya yapışıklıkları olan hastalarda cerrahi daha zor olabilir.
Tüpler yumurtalıklara yakın yapılar olduğu için cerrahi sırasında yumurtalık damarlarının korunması önemlidir. Deneyimli cerrahi teknik, gereksiz koter kullanımından kaçınma ve anatomik planlara uygun ilerleme bu nedenle önemlidir.
Ayrıca bilateral salpenjektominin en önemli “geri dönüşsüz” sonucu doğurganlıkla ilgilidir. İki tüp alındıktan sonra doğal gebelik mümkün değildir. Bu nedenle işlem öncesi hastaya gelecekte gebelik isteği olup olmadığı açıkça sorulmalıdır.
Kimlerde bilateral salpenjektomi daha çok düşünülür?
Bilateral salpenjektomi şu durumlarda daha çok gündeme gelir;
- Çocuk isteği tamamlanmış ve kalıcı korunma isteyen kadınlar,
- İyi huylu nedenle rahim alma ameliyatı yapılacak hastalar,
- Başka bir pelvik cerrahi sırasında over kanseri riskini azaltmak isteyen ortalama riskli kadınlar,
- Hidrosalpinks nedeniyle tüp bebek başarısı azalan hastalar,
- Hasarlı tüp veya tekrarlayan tüp hastalığı bulunan hastalar.
Buna karşılık çocuk isteği devam eden, doğal gebelik planlayan, kararından emin olmayan veya yalnızca “ileride sorun olmasın” diye tüplerini aldırmak isteyen kadınlarda çok dikkatli olunmalıdır. Çünkü işlem doğurganlık açısından geri dönüşü zor bir karardır.
BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu gibi yüksek genetik risk taşıyan kadınlarda ise konu daha farklıdır. Bu grupta standart risk azaltıcı yaklaşım çoğu zaman tüplerle birlikte yumurtalıkların da alınması yani risk azaltıcı salpingo-ooforektomidir. Sadece tüplerin alınması, yumurtalık kanseri riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Bu hastalarda jinekolojik onkoloji ve genetik danışmanlık şarttır.
Bilateral salpenjektomi kararı nasıl verilir?
Bilateral salpenjektomi veya tüplerin alınması için başvuran hastalarda karar öncelikle işlem amacına göre verilir. Amaç kalıcı korunma mı? Hidrosalpinks nedeniyle tüp bebek başarısını artırmak mı? Rahim alma ameliyatı sırasında kanser riskini azaltmak mı? Yoksa tekrarlayan tüp hastalığını tedavi etmek mi?
Ardından hastanın yaşı, çocuk isteği, yumurtalık rezervi, daha önceki ameliyatları, endometriozis veya yapışıklık öyküsü, ailede over yada meme kanseri öyküsü ve genetik risk durumu değerlendirilir. Eğer hasta ileride gebelik isteyebileceğini düşünüyorsa bilateral salpenjektomi yerine geçici veya geri dönüşümlü korunma yöntemleri konuşulmalıdır.
Tıbbi olarak doğru yaklaşım, hastaya yalnızca “tüpler alınsın mı?” diye sormak değildir. İşlemin kalıcı etkilerini, faydalarını, sınırlarını ve alternatiflerini açık şekilde anlatmaktır.
Sık Sorulan Sorular
Tüplerin alınmasının faydası var mı?
Evet, bazı hastalarda vardır. Çocuk isteği tamamlanmış kadınlarda over kanseri riskini azaltma, kalıcı korunma sağlama ve hidrosalpinks varlığında tüp bebek başarısını artırma gibi faydaları olabilir.
Bilateral salpenjektomi menopoz yapar mı?
Hayır. Tüplerin alınması sırasında eğer yumurtalıklar korunursa menopoz beklenmez. Tüpler hormon üretmez. Ancak yumurtalık damarlarının korunması için cerrahi teknik önemlidir.
Tüpler alınırsa doğal yolla hamile kalınır mı?
İki tüp tamamen alınırsa doğal gebelik olamaz. Ancak rahim ve yumurtalıklar korunmuşsa tüp bebek tedavisiyle gebelik mümkün olabilir.
Tüp ligasyonu mu, salpenjektomi mi daha iyi?
Çocuk isteği kesin olarak tamamlanmış hastalarda salpenjektomi hem kalıcı korunma sağlar hem de over kanseri riskini azaltma potansiyeli taşır. Ancak ameliyat süresi, cerrahi risk ve geri dönüşsüzlük hastaya anlatılmalıdır.
Hidrosalpinks varsa tüp alınmalı mı?
Tüp bebek öncesi hidrosalpinks varsa, hasarlı tüpün alınması veya rahimle bağlantısının kapatılması gebelik şansını artırabilir. Karar tüpün durumuna, yumurtalık rezervine ve tüp bebek (IVF) planına göre verilir.
Tüpler alınırsa yumurtalık kanseri kesin önlenir mi?
Hayır. Risk azalır ama sıfırlanmaz. Bazı kanserler yumurtalık veya periton kaynaklı gelişebilir. Bu nedenle işlem risk azaltıcıdır, garanti koruma değildir.
Sezaryen sırasında tüpler alınabilir mi?
Çocuk isteği tamamlanmış ve kalıcı korunma isteyen kadınlarda sezaryen sırasında bilateral salpenjektomi konuşulabilir.
Bilateral salpenjektomi için hangi değerlendirme yapılır?
Önce işlem amacı netleştirilir. Gebelik isteği, yaş, tıbbi öykü, genetik risk, hidrosalpinks varlığı, geçirilmiş ameliyatlar ve yumurtalıkların korunup korunmayacağı birlikte değerlendirilir.
Özet: Gebelik İçin Tüplerin Alınmasının Faydası Var Mı?
Tüplerin alınması, yani bilateral salpenjektomi, doğru hastada önemli faydalar sağlayabilen bir işlemdir. En önemli faydaları; çocuk isteği tamamlanmış kadınlarda yumurtalık veya tüp kaynaklı bazı kanserlerin riskini azaltma, kalıcı korunma sağlama ve hidrosalpinks varlığında tüp bebek başarısını artırma potansiyelidir. Ancak bu faydalar her hasta için aynı değildir.
Bilateral salpenjektomi menopoza yol açmaz. Çünkü yumurtalıklar alınmazsa hormon üretimi devam eder. Buna karşılık her iki tüpün alınması doğal gebeliği engeller. Bu nedenle çocuk isteği devam eden veya gelecekte gebelik ihtimali olan kadınlarda karar çok dikkatli verilmelidir.
Ankara’da tüplerin alınması veya bilateral salpenjektomi düşünen hastalar için en sağlıklı yaklaşım; işlemin neden yapılacağını netleştirmek, çocuk isteğini kesin olarak değerlendirmek, over kanseri riskini ve genetik öyküyü sorgulamak, hidrosalpinks veya tüp hastalığı varsa tüp bebek planıyla birlikte düşünmek ve tüm alternatifleri hasta ile açıkça konuşmaktır. Doğru hasta seçimiyle bilateral salpenjektomi hem koruyucu hem tedavi edici hem de fertilite tedavisini destekleyici bir cerrahi seçenek olabilir.
Kaynaklar;
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). ACOG Committee Opinion No. 774: Opportunistic Salpingectomy as a Strategy for Epithelial Ovarian Cancer Prevention. Obstetrics & Gynecology. 2019;133(4)–e284. doi:10.1097/AOG.0000000000003164.
- Society of Gynecologic Oncology (SGO). SGO Clinical Practice Statement: Salpingectomy for Ovarian Cancer Prevention. November 2013
- International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) Committee on Women’s Cancer. Mor-Hadar D, Wilailak S, Berek J, McNally OM, et al. FIGO position statement on opportunistic salpingectomy as an ovarian cancer prevention strategy. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2024;167(3):976–980. doi:10.1002/ijgo.15884.
- Cochrane Database of Systematic Reviews. Melo P, Georgiou EX, Johnson N, van Voorst SF, Strandell A, Mol BWJ, Becker C, Granne IE. Surgical treatment for tubal disease in women due to undergo in vitro fertilisation. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020;(10). doi:10.1002/14651858.CD002125.pub4.
- Gelderblom ME, IntHout J, Dagovic L, Hermens RPMG, Piek JMJ, de Hullu JA. The effect of opportunistic salpingectomy for primary prevention of ovarian cancer on ovarian reserve: a systematic review and meta-analysis. Maturitas. 2022;166:21–34. doi:10.1016/j.maturitas.2022.08.002.
- Kahn RM, Gordhandas S, Godwin K, et al. Salpingectomy for the Primary Prevention of Ovarian Cancer: A Systematic Review. JAMA Surgery. 2023;158(11):1204–1211. doi:10.1001/jamasurg.2023.4164.
- Volodarsky-Perel A, Buckett W, Tulandi T. Treatment of hydrosalpinx in relation to IVF outcome: a systematic review and meta-analysis. Reproductive BioMedicine Online. 2019;39(3):413–432. doi:10.1016/j.rbmo.2019.04.012.
- European Society of Gynaecological Oncology (ESGO). Piek JM, Schauwaert J, Ellis LB, et al. Opportunistic Salpingectomy for Prevention of Tubo-Ovarian Carcinoma: The European Society of Gynaecological Oncology Consensus Statements. JAMA. 2026;335(10):894–902. doi:10.1001/jama.2025.24510.
