Rahim Filmi (HSG) Ankara

Rahim Filmi (HSG) Nedir?

Rahim filmi, tıbbi adıyla histerosalpingografi (HSG),rahim iç boşluğunu ve fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendirmek için kullanılan radyolojik bir incelemedir. Özellikle infertilite (kısırlık) değerlendirmesinde uzun yıllardır kullanılan temel tanı yöntemlerinden biridir.

Gebelik oluşabilmesi için yumurtlama fonksiyonunun normal olması, sperm kalitesinin yeterli olması, rahim iç ortamının gebeliğe uygun olması ve tüplerin açık olması gerekir. HSG, bu değerlendirme içerisinde özellikle rahim iç boşluğu ve tüpler hakkında önemli bilgiler sağlar.

Doğal gebelikte yumurta ile sperm çoğunlukla tüplerde karşılaşır. Eğer tüplerden biri veya ikisi kapalıysa sperm yumurtaya ulaşamaz veya döllenmiş yumurta rahme ilerleyemez. Bu nedenle tüplerin açıklığını bilmek, infertilite tedavisinin planlanmasında büyük önem taşır. HSG, bu açıdan basit uygulanabilen ancak klinik değeri yüksek bir testtir.

Rahim Filmi (HSG) Neden İstenir?

Rahim filmi en sık infertilite araştırması kapsamında istenir. Bunun yanında tekrarlayan düşüklerin değerlendirilmesinde, rahim içi yapısal bozuklukların araştırılmasında ve daha önce geçirilmiş enfeksiyon, ameliyat veya dış gebelik sonrasında tüplerin durumunu incelemek amacıyla da kullanılabilir.

HSG ile şu durumlar değerlendirilebilir:

• Fallop tüplerinde tıkanıklık olup olmadığı
• Rahim içinde polip, miyom veya yapışıklık bulunup bulunmadığı
• Doğuştan rahim şekil bozuklukları
• Geçirilmiş enfeksiyonlara bağlı oluşan tüp hasarları
• Daha önce uygulanan cerrahi işlemlerin tüpler üzerindeki etkileri

Rahim Filmi (HSG) İnfertilite Değerlendirmesinde Ne İşe Yarar?

İnfertilite değerlendirmesinde amaç, gebeliğin oluşmasını engelleyebilecek tüm faktörleri ortaya koymaktır. Bu nedenle yumurtlama durumu, erkek partnerin semen analizi, rahim yapısı ve tüpler birlikte değerlendirilir.

Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM) tarafından yayınlanan infertilite değerlendirme kılavuzlarında, kadın infertilitesinin değerlendirilmesinde ovulasyon durumu, kadın üreme sisteminin anatomisi, tüp açıklığı ve erkek partnerin semen analizinin birlikte incelenmesi gerektiği belirtilmektedir. Aynı kılavuzlarda tüp açıklığının değerlendirilmesinde HSG'nin temel yöntemlerden biri olduğu vurgulanmaktadır.

HSG sayesinde tüplerin açık olup olmadığı, tıkanıklığın hangi seviyede bulunduğu ve rahim iç boşluğunda gebeliği etkileyebilecek bir problem olup olmadığı belirlenebilir. Elde edilen sonuçlar; doğal gebelik şansının değerlendirilmesinde, aşılama (IUI) veya tüp bebek (IVF) gibi tedavilerin planlanmasında yol gösterici olur.

Rahim Filmi (HSG) Ne Zaman Çekilir?

Rahim filmi genellikle adet kanamasının bitiminden sonraki ilk hafta içerisinde, çoğunlukla adet döngüsünün 6–10. günleri arasında çekilir. Bu dönemde rahim iç tabakası daha ince olduğu için görüntüleme daha net yapılabilir. Ayrıca bu zamanlama, olası bir erken gebeliğin etkilenmesini önlemek açısından da önemlidir.

İşlem öncesinde aktif vajinal enfeksiyon veya gebelik şüphesi bulunmamalıdır. HSG'nin hangi gün yapılacağına kadın doğum uzmanı hastanın adet düzeni ve klinik durumuna göre karar verir.

Rahim Filmi (HSG) Nasıl Çekilir?

Rahim filmi genellikle adet kanaması bittikten sonra, yumurtlama gerçekleşmeden önceki dönemde çekilir. Bunun nedeni, olası bir erken gebelik ihtimalinden kaçınmak ve rahim içinin daha net değerlendirilebilmesini sağlamaktır. İşlem sırasında hasta jinekolojik pozisyonda hazırlanır. Rahim ağzı görüntülenir ve rahim içine ince bir kateter yerleştirilir. Ardından kontrast madde rahim içine verilir ve bu sırada röntgen görüntüleri alınır.

Kontrast madde önce rahim iç boşluğunu doldurur, ardından tüplerden geçerek karın boşluğuna yayılır. Eğer kontrast madde tüplerden serbestçe geçiyorsa tüplerin açık olduğu düşünülür.

Eğer geçiş izlenmiyorsa, tüpte tıkanıklık veya geçici spazm gibi durumlar akla gelir.

Özellikle iki taraflı proksimal tüp tıkanıklığı saptandığında bu bulgunun her zaman gerçek tıkanıklık anlamına gelmeyebileceği unutulmamalıdır. ASRM, bilateral proksimal tıkanıklık düşündüren HSG bulgularının geçici tubal/myometrial kontraksiyon veya kateter pozisyonu gibi artefaktlar nedeniyle ileri değerlendirme gerektirebileceğini belirtir.

Rahim Filmi (HSG) çekimi genellikle kısa sürer. Ancak bazı hastalarda rahim içine kontrast verilmesi sırasında adet sancısına benzer kramp hissi olabilir. Bu ağrı çoğu zaman kısa sürelidir ve işlem bittikten sonra azalır. Ağrı eşiği, rahim ağzının yapısı, tüp geçişi ve hastanın kaygı düzeyi hissedilen rahatsızlığı etkileyebilir.

HSG Ağrılı Bir İşlem midir?

Rahim filmi denildiğinde hastaların en çok korktuğu konu ağrıdır. Bu korku çoğu zaman daha önce çevreden duyulan olumsuz deneyimlerden beslenir. Gerçekte Rahim filmi bazı hastalarda hafif bir rahatsızlık şeklinde geçerken, bazı hastalarda daha belirgin kramp tarzı ağrıya neden olabilir. Ağrının şiddeti kişiden kişiye değişir.

İşlem sırasında hissedilen ağrı genellikle kontrast maddenin rahim içine verilmesi ve tüplerden geçişi ile ilişkilidir. Tüpler açık olduğunda kontrast daha rahat ilerleyebilir; ancak rahim kasılmaları, tüp spazmı veya tıkanıklık şüphesi olan durumlarda kramp daha belirgin olabilir. Yine de ağrı genellikle kısa sürelidir ve işlem sonrası uzun süre devam etmesi beklenmez.

Hastaya işlem öncesinde ne olacağını anlatmak, kaygıyı azaltır ve işlemin daha rahat geçmesini sağlar. Gerekli durumlarda işlem öncesi ağrı kesici önerilebilir. Ancak bu karar hastanın öyküsüne, alerji durumuna ve hekimin yaklaşımına göre verilmelidir. Burada amaç hastayı korkutmak değil, gerçekçi şekilde hazırlamaktır.

Kendi pratiğimde genellikle anestezi ile çekim yaparak ağrı olmasını engellemekteyim.

HSG Hangi Durumlarda İstenir?

Rahim filmi en sık infertilite yani kısırlık değerlendirmesinde istenir. Özellikle düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmayan hastalarda, tüplerin açık olup olmadığını anlamak için kullanılır. Aşılama tedavisi planlanan hastalarda rahim filmi daha da önemlidir; çünkü aşılamanın başarılı olabilmesi için en az bir tüpün açık olması gerekir. Her iki tüp kapalıysa aşılama yerine tüp bebek tedavisi düşünülmelidir.

Daha önce geçirilmiş pelvik enfeksiyon, dış gebelik, endometriozis, karın içi cerrahi veya tüplerle ilgili operasyon öyküsü olan hastalarda tüp faktörü ihtimali daha yüksektir. Bu hastalarda rahim filmi, tedavi planını doğrudan etkileyebilir. Örneğin iki taraflı tüp tıkanıklığı saptanırsa doğal gebelik veya aşılama şansı belirgin azalır ve tüp bebek daha uygun bir seçenek haline gelir.

Rahim filmi aynı zamanda rahim iç boşluğu hakkında da bilgi verebilir. Rahim içi polip, submüköz miyom, yapışıklık veya doğumsal uterin anomaliler rahim filminde şüphe uyandırabilir. Ancak HSG bu patolojilerin kesin tanısı için her zaman yeterli olmayabilir. Şüpheli durumda transvajinal ultrason, salin infüzyon sonografi, üç boyutlu ultrason veya histeroskopi gibi yöntemlerle ek değerlendirme gerekebilir.

HSG Tüplerin Açık Olduğunu Kesin Gösterir mi?

Rahim filmi, tüp açıklığı değerlendirmesinde değerli bir tarama testidir; ancak kusursuz değildir. Kontrast maddenin tüplerden geçmesi, tüplerin en azından anatomik olarak açık olduğunu düşündürür. Fakat tüpün fonksiyonel olarak yumurtayı yakalama ve taşıma kapasitesi hakkında tam bilgi vermez. Özellikle fimbrial fonksiyon, peritubal adezyonlar veya endometriozis ilişkili yapışıklıklar rahim filmi ile her zaman net değerlendirilemeyebilir.

Klasik metaanalizlerde HSG’nin tubal patolojiyi değerlendirmede özgüllüğünün duyarlılığından daha iyi olduğu gösterilmiştir. HSG tüp açıklığı/tubal patoloji değerlendirmede sınırlılıkları olabilir, ancak özellikle tıkanıklığı düşündüren bulgularda yararlı bir test olduğu bildirilmiştir. Peritubal yapışıkların değerlendirilmesinde ise HSG’nin güvenilirliği daha sınırlıdır.

Bu nedenle rahim filmi sonucu her zaman klinik bağlamda yorumlanmalıdır. Rahim filminde tek taraflı tıkanıklık saptanan bir hastada yaş, infertilite süresi, sperm durumu ve diğer faktörler tedavi kararını etkiler. İki taraflı tıkanıklık düşünüldüğünde ise özellikle proksimal tıkanıklıkta spazm veya teknik nedenler dışlanmalıdır.

HSG sonrası gebelik şansı artar mı?

HSG’nin yalnızca tanısal değil, bazı hastalarda geçici olarak doğurganlığı artırıcı etkisi olabileceği uzun süredir tartışılmaktadır. Bu etki genellikle “tubal flushing” yani tüplerin kontrast madde ile yıkanması olarak açıklanır. Özellikle yağ bazlı kontrast maddelerle yapılan HSG sonrası gebelik oranlarında artış bildiren çalışmalar vardır.

Cochrane’in tubal flushing derlemesi, yağ bazlı kontrast madde ile tüp yıkamanın tedavisiz yaklaşıma kıyasla canlı doğum ve klinik gebelik şansını artırabileceğini; su bazlı kontrast maddeler için ise kanıtların daha belirsiz olduğunu bildirir. Ancak kanıt kalitesinin çalışmalara göre değiştiği, sonuçların dikkatli yorumlanması gerektiği de vurgulanır.

H2Oil çalışmasının uzun dönem takip verilerinde de yağ bazlı ve su bazlı kontrastla yapılan HSG sonrası üreme sonuçları karşılaştırılmıştır. Bu çalışmalar, HSG’nin özellikle açıklanamayan infertilite gibi seçilmiş hasta gruplarında tanısal değerinin yanında olası terapötik etkisinin de olabileceğini düşündürmektedir. Ancak HSG bir “tedavi yöntemi” gibi sunulmamalıdır. Asıl amacı tüplerin ve rahim iç boşluğunun değerlendirilmesidir; olası gebelik artışı ise her hastada beklenmemelidir.

Günlük pratikte rahim filmi çekimi sonrası, doğal yollarla tedavisiz kendiliğinden oluşacak gebelik ihtimali bir miktar artabilir.

HSG Sonucunda Tüpler Kapalı Çıkarsa Ne Yapılır?

HSG’de tüplerin kapalı görünmesi durumunda karar hemen verilmemelidir. Öncelikle tıkanıklığın tek taraflı mı, çift taraflı mı olduğu; proksimal mi distal mi olduğu; hidrosalpenks eşlik edip etmediği değerlendirilir. Proksimal tıkanıklık bazen tüp spazmı veya teknik nedenlerle yalancı tıkanıklık gibi görülebilir. Bu nedenle bazı hastalarda tekrar değerlendirme veya ileri inceleme (kapalı yöntemle -laparoskopi- tüplere bakmak) gerekebilir.

Eğer her iki tüpte gerçek tıkanıklık varsa, doğal gebelik ve aşılama şansı oldukça azalır. Bu durumda tüp bebek tedavisi daha uygun bir seçenek haline gelir. Eğer hidrosalpenks varsa, yani tüp içinde sıvı birikimi mevcutsa, bu durum tüp bebek başarısını da olumsuz etkileyebilir. Bu hastalarda tüp bebek öncesi tüpün cerrahi olarak çıkarılması veya rahimle bağlantısının kesilmesi gündeme gelebilir.

Tek taraflı tüp tıkanıklığında ise yaklaşım daha bireyseldir. Diğer tüp açıksa, hastanın yaşı gençse ve sperm parametreleri uygunsa spontan gebelik veya aşılama şansı devam edebilir. Ancak yaş ileri, infertilite süresi uzun veya başka ek faktörler varsa daha hızlı şekilde tüpbebek planı yapılabilir.

HSG’nin Riskleri Var mıdır?

HSG genel olarak güvenli bir işlemdir. En sık görülen durum işlem sırasında veya sonrasında hafif kramp ve kısa süreli lekelenmedir. Bunlar genellikle kendiliğinden düzelir. Daha nadir olarak enfeksiyon, kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyon veya işlem sonrası şiddetli ağrı görülebilir.

Pelvik enfeksiyon öyküsü veya hidrosalpenks şüphesi olan hastalarda enfeksiyon riski açısından daha dikkatli olunmalıdır. Bazı durumlarda antibiyotik profilaksisi düşünülebilir.

Ayrıca iyotlu kontrast madde alerjisi olan hastalarda işlem öncesi bu bilgi mutlaka hekime verilmelidir.

HSG röntgen eşliğinde yapıldığı için düşük doz radyasyon içerir.

HSG’ye Alternatif Yöntemler Var mıdır?

Tüp açıklığını değerlendirmek için HSG dışında bazı yöntemler de vardır. Salin infüzyon sonografi, rahim iç boşluğunu değerlendirmede iyi bir yöntemdir; ancak klasik salin sonografi tek başına tüplerin tek tek açıklığını göstermede sınırlıdır. Pratikte çok uygulanmaz.

Histerosalpingo-kontrast sonografi yani HyCoSy ise ultrason eşliğinde kontrast madde kullanılarak tüp açıklığını değerlendirebilir. ASRM, HyCoSy’nin duyarlılık ve özgüllüğünün çalışmalara göre değiştiğini ve yöntemin operatör deneyimine daha bağımlı olabileceğini belirtir. Pratikte çok uygulanmaz.

Laparoskopi (kapalı ameliyat ile karın içine bakmak),tüp açıklığını değerlendirmede daha doğrudan bir yöntemdir; aynı zamanda endometriozis veya pelvik yapışıklık gibi durumları da değerlendirme imkânı sağlar. Ancak laparoskopi (kapalı ameliyat) cerrahi bir işlemdir ve rutin infertilite değerlendirmesinde ilk basamak olarak kullanılmaz.

ASRM, laparoskopinin şüpheli pelvik patoloji veya başka cerrahi endikasyon yoksa rutin infertilite değerlendirmesinde önerilmediğini belirtir.

Bu nedenle hangi yöntemin seçileceği hastanın öyküsüne, ağrı bulgularına, endometriozis şüphesine, önceki cerrahilere ve tedavi planına göre belirlenmelidir. HSG – rahim filmi çoğu hasta için pratik ve değerli bir başlangıç testidir.

Rahim Filmi Hakkında Yanlış Bilinenler

Rahim filmi hakkında en sık karşılaşılan yanlış inanış, işlemin mutlaka çok ağrılı olduğu düşüncesidir. İşlem öncesi doğru bilgilendirme ve uygun hazırlık, bu deneyimi daha yönetilebilir hale getirir. Ayrıca rahim filmi esnasında hastanın uyutulabileceği unutulmamalıdır.

Bir diğer yanlış inanış, rahim filminde tüpler kapalı çıkarsa kesin olarak tüp bebek dışında seçenek olmadığıdır. Bu her zaman doğru değildir. Tıkanıklığın yeri, tek taraflı mı çift taraflı mı olduğu, yalancı tıkanıklık ihtimali ve hastanın diğer fertilite faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.

Sık görülen başka bir yanlış beklenti, HSG çekildikten sonra mutlaka gebelik olacağı düşüncesidir. Rahim filmi sonrası bazı hastalarda gebelik şansı artabilir; özellikle yağ bazlı kontrast kullanılan bazı çalışmalarda bu etki bildirilmiştir. Ancak bu etki her hastada beklenmez ve rahim filminin ana amacı tanısal değerlendirmedir.

Rahim Filmi (HSG) Sık Sorulan Sorular

Rahim filmi ne zaman çekilir?

Rahim filmi genellikle adet kanaması bittikten sonraki dönemde, yumurtlama olmadan önceki dönemde çekilir. Bu zamanlama hem gebelik ihtimalinden kaçınmak hem de rahim içini daha net değerlendirmek için tercih edilir. Genellikle adetin bitiminden sonraki birkaç gün içinde planlanır.

HSG ağrılı mıdır?

Rahim filmi bazı hastalarda adet sancısına benzer kramp oluşturabilir. Ağrı genellikle kısa sürelidir ve işlem bittikten sonra azalır. İşlem öncesi bilgilendirme ve gerekirse ağrı kesici kullanımı hastanın daha rahat hissetmesine yardımcı olabilir. Rahim filmi sırasında anestezi verilebileceği unutulmamalıdır.

HSG sonrası gebelik olur mu?

HSG sonrası bazı hastalarda, özellikle tüpleri açık olan ve açıklanamayan infertilite grubundaki hastalarda gebelik şansında geçici artış olabilir. Bu etkinin yağ bazlı kontrast maddelerde daha belirgin olabileceğini gösteren çalışmalar vardır. Ancak HSG her hastada gebelik sağlayan bir tedavi olarak görülmemelidir.

HSG’de tüpler kapalı çıkarsa ne yapılır?

Öncelikle sonucun gerçek tıkanıklık mı yoksa spazm veya teknik nedenle ortaya çıkan yalancı tıkanıklık mı olduğu değerlendirilir. Tek taraflı tıkanıklıkta diğer faktörlere göre takip, aşılama veya tüp bebek düşünülebilir. Çift taraflı gerçek tıkanıklıkta tüp bebek tedavisi genellikle daha uygun olur.

HSG rahim içindeki polip veya miyomu gösterir mi?

HSG rahim iç boşluğunda dolum defekti oluşturan polip, submüköz miyom veya yapışıklık gibi durumlar hakkında şüphe uyandırabilir. Ancak kesin tanı için çoğu zaman ultrason, salin infüzyon sonografi (SİS) veya histeroskopi gibi yöntemlerle ek değerlendirme gerekir.

Rahim filmi yerine ultrasonla tüp açıklığı bakılabilir mi?

Bazı merkezlerde HyCoSy adı verilen ultrason eşliğinde kontrastlı yöntemlerle tüp açıklığı değerlendirilebilir. Bu yöntem radyasyon içermez; ancak rutinde kullanılmaz.

Rahim filmi, infertilite değerlendirmesinde tüplerin ve rahim iç boşluğunun incelenmesi için kullanılan temel testlerden biridir. Özellikle aşılama planlanan hastalarda tüp açıklığının bilinmesi gerekir. HSG sonucu, doğal gebelik, aşılama, cerrahi değerlendirme veya tüp bebek kararı üzerinde doğrudan etkili olabilir.

Benim klinik yaklaşımımda HSG, hastaya yalnızca “tüpler açık mı kapalı mı?” bilgisini vermek için değil, aynı zamanda tedavi yol haritasını netleştirmek, ayrıca rahim içi boşluğun bilgisini alabilmek için kullanılır. Sonuç mutlaka yaş, infertilite süresi, sperm durumu, yumurtalık rezervi ve varsa endometriozis veya geçirilmiş cerrahi öyküsüyle birlikte değerlendirilmelidir. Böyle yapıldığında rahim filmi, infertilite yönetiminde oldukça değerli bir basamak haline gelir.

Rahim filmi, gebelik planlayan ve infertilite nedeniyle değerlendirilen hastalarda tüplerin açıklığını ve rahim iç boşluğunu değerlendirmek için önemli bir testtir. İşlem kısa sürer, çoğu zaman ciddi bir sorun oluşturmaz ve tedavi planının belirlenmesinde yol göstericidir.

Rahim filmi sonucunuzda tüp tıkanıklığı, rahim içi düzensizlik veya hidrosalpenks gibi bir bulgu varsa, bu sonucun tek başına değil, tüm infertilite değerlendirmesi içinde yorumlanması gerekir. Böylece doğal takip, aşılama, cerrahi değerlendirme veya tüp bebek seçeneklerinden hangisinin sizin için daha doğru olduğu netleştirilebilir.

Kaynaklar;

1. Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertility and Sterility. 2021;116(5):1255–1265. doi:10.1016/j.fertnstert.2021.08.038.
2. National Institute for Health and Care Excellence. Fertility problems: assessment and treatment. NICE Guideline NG257. Published 31 March 2026. London: NICE; 2026.
3. Wang R, van Welie N, van Rijswijk J, Johnson NP, Norman RJ, Dreyer K, et al. Tubal flushing for subfertility. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020;(10):CD003718. doi:10.1002/14651858.CD003718.pub5.
4. Dreyer K, van Rijswijk J, Mijatovic V, Goddijn M, Verhoeve HR, van Rooij IAJ, et al. Oil-based or water-based contrast for hysterosalpingography in infertile women. New England Journal of Medicine. 2017;376(21):2043–2052. doi:10.1056/NEJMoa1612337.
5. van Rijswijk J, van Welie N, Dreyer K, Pham CT, Verhoeve HR, Hoek A, et al. Tubal flushing with oil-based or water-based contrast at hysterosalpingography for infertility: long-term reproductive outcomes of a randomized trial. Fertility and Sterility. 2020;114(1):155–162. doi:10.1016/j.fertnstert.2020.03.022.
6. Swart P, Mol BWJ, van der Veen F, van Beurden M, Redekop WK, Bossuyt PMM. The accuracy of hysterosalpingography in the diagnosis of tubal pathology: a meta-analysis. Fertility and Sterility. 1995;64(3):486–491. doi:10.1016/S0015-0282(16)57781-4.
7. Broeze KA, Opmeer BC, Van Geloven N, Coppus SFPJ, Collins JA, Den Hartog JE, et al. Are patient characteristics associated with the accuracy of hysterosalpingography in diagnosing tubal pathology? An individual patient data meta-analysis. Human Reproduction Update. 2011;17(3):293–300. doi:10.1093/humupd/dmq056.
8. Saunders RD, Shwayder JM, Nakajima ST. Current methods of tubal patency assessment. Fertility and Sterility. 2011;95(7):2171–2179. doi:10.1016/j.fertnstert.2011.02.054.
9. Exacoustos C, Di Giovanni A, Szabolcs B, Binder-Reisinger H, Gabardi C, Arduini D. Automated sonographic tubal patency evaluation with three-dimensional coded contrast imaging during hysterosalpingo-contrast sonography. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology. 2009;34(5):609–612. doi:10.1002/uog.7442.
10. Dreyer K, Out R, Hompes PGA, Mijatovic V. Hysterosalpingo-foam sonography, a less painful procedure for tubal patency testing during fertility workup compared with serial hysterosalpingography: a randomized controlled trial. Fertility and Sterility. 2014;102(3):821–825. doi:10.1016/j.fertnstert.2014.05.042.